Hij stemt anders

Op de Nederlandse help-pagina van Hinge staat een klein schuifje naast het woord Spelbreker, en wie betaalt, kan daarmee behalve op lengte en kinderwens ook op roken of politiek filteren. Zet ik die schakelaar bij politiek aan, dan verdwijnen de profielen die niet passen nog voordat ik ze ooit heb gezien. Wegswipen hoef ik de man die niet past dus niet eens, want hij kan worden afgewezen vóór zijn eerste foto, zijn stemgeluid, een grap of die ongelukkige hobby met een racefiets. Voor affectieve polarisatie bestaat inmiddels een abonnementsvorm.

Bij dat woord blijf ik hangen, omdat het groter is dan de handeling. Een spelbreker bederft iets wat al bezig was, terwijl de man op Hinge nog niets heeft gedaan behalve ergens op zijn profiel een politieke voorkeur invullen, waarna mijn instelling van hem een gebeurtenis maakt die beter niet kan plaatsvinden. Controle over wie ik zie, noemt de app dat (de techniek houdt van woorden die klinken alsof niemand erbij verliest).

Een man die kinderen wil terwijl ik dat niet wil, hoeft niet eerst zijn volledige morele ontwikkeling toe te lichten, en dat geldt evengoed voor iemand die tweehonderd kilometer verderop woont of iedere zondag om zeven uur in lycra vertrekt. Het merkwaardige aan politiek is dat één woord op het scherm een pakket kan worden: er staat rechts of links, conservatief of progressief, en het woord begint de ontbrekende pagina's alvast zelf in te vullen.

De twee lijnen

Al voordat ik de studie open, zie ik de grafiek: jonge vrouwen naar links, jonge mannen naar rechts, twee lijnen die uit elkaar lopen alsof Europa een schoolplein is waarop de meisjes vanzelf aan de ene kant zijn gaan staan. Het verhaal is aantrekkelijk omdat het een complete toekomst in één plaatje stopt, waarin de heteroseksuele liefde een demografisch probleem krijgt en de datingapp de administratie mag doen. Over tien jaar zitten we allemaal politiek correct alleen, of politiek incorrect samen, afhankelijk van wie de kop schrijft.

Wanneer ik de Europese gegevens erbij leg, gedragen ze zich minder gehoorzaam. Een analyse van de links-rechtszelfplaatsing van 466.089 Europeanen van twintig tot negenentwintig jaar, met gegevens die van 1990 tot 2023 lopen en 32 landen bestrijken, levert geen continent op waarin mannen gezamenlijk rechtsaf slaan (de wet van het schoolplein blijkt een lokale verordening). In veertien landen liggen de posities van jonge mannen en vrouwen vrijwel bij elkaar; elders verschilt de ontwikkeling sterk.

Nederland maakt het verhaal interessanter zonder het te redden, want de onderzoekers zien daar een moderne genderkloof die matig is en sinds de jaren negentig grotendeels stabiel bleef. België heeft volgens hun indeling eveneens een bestaande, kleinere kloof die over die periode vooral stabiel bleef. Moeilijk dus om te doen alsof TikTok vannacht iets heeft uitgevonden wat in de data al langer lag te wachten. De thumbnail is jonger dan het verschijnsel.

Met de Europese verkiezingen van 2024 ernaast schuift het beeld opnieuw. Onderzoek naar die stembusgang vond in 27 landen wél een duidelijke seksekloof in de steun voor radicaal-rechtse partijen onder jonge kiezers: ruim 21 procent van de jonge mannen stemde radicaal-rechts, tegenover ongeveer 14 procent van de jonge vrouwen, en binnen die leeftijdsgroep was de kloof ongeveer dubbel zo groot als bij oudere cohorten.

Maar de twee reeksen laten zich niet op elkaar leggen alsof ze hetzelfde meten, want een links-rechtspositie is geen stembiljet. Iemand kan zichzelf nauwelijks verplaatsen en toch op een andere partij stemmen, bijvoorbeeld omdat één onderwerp zwaarder wordt, terwijl een ander ideologisch opschuift zonder van partij te veranderen. Er liggen twee lijnen en twee meetinstrumenten op tafel, en het publieke verhaal maakt er graag één pijl van.

Dat onderscheid wordt intiem zodra ik terugga naar het scherm, waar een man die zichzelf rechts noemt door het schuifje verdwijnt en het woord rechts wordt behandeld als een dossier waarvan de inhoud al bekend is. Misschien vertelt het werkelijk iets over abortus of migratie, misschien komen er ongevraagd ook vaderschap en zorg bij, geld of zijn verhouding tot mijn werk. De politieke categorie bespaart een gesprek, en daarin zit haar aantrekkingskracht.

Het partijlogo

Hinge hoeft daarvoor niet de schuld te krijgen. Nederlandse koppels bleken al politiek op elkaar te lijken toen een match nog iemand was die je in een café tegenkwam, met een bierviltje als enig profiel. Onderzoek op basis van Family Survey-gegevens uit 2000 en 2003 vond dat partners vaak partijen uit dezelfde brede politieke familie steunden, wat deels samenhing met hun sociale achtergrond, terwijl bij sommige voorkeuren ook wederzijdse beïnvloeding leek mee te spelen.

In Duits onderzoek, dat koppels volgde in gegevens van 1984 tot 2020, wordt dat nog tastbaarder: al bij pas gevormde relaties bleek er een aanzienlijke politieke overeenkomst te bestaan, die zich beter liet verklaren door directe politieke matching dan door dezelfde opleiding of sociale positie alleen. Daarna groeiden sommige partijvoorkeuren nog iets naar elkaar toe. Veelzeggend is vooral het tijdstip, want een belangrijk deel van de selectie gebeurt voordat de gezamenlijke tandenborstelhouder verschijnt.

Dat laatste voorwerp doet analytisch meer dan het woord homogamie, dat klinkt alsof twee mensen na een laboratoriumtest samen in een doosje zijn gelegd. Iedereen kiest partners binnen een omgeving die al heeft voorgesorteerd: school en werk bepalen mee wie in beeld komt, buurt of vriendenkring doen de rest met een verjaardag en te veel wijn. Met de datingapp wordt de zeef alleen fijner, zodat niemand meer hoeft af te wachten of het politieke verschil later uit iemand valt, zoals een kassabon uit een tweedehandsjas.

In een Amerikaans datingonderzoek, waarin de politieke kenmerken op profielen werden gevarieerd, beoordeelden de deelnemers politiek gelijkgestemde kandidaten gunstiger en zochten ze vaker contact met hen. Een Amerikaans tweepartijenstelsel past slecht als behangpapier over België of Nederland, maar de handeling komt bekend voor: politieke informatie begint al te werken terwijl de persoon nog niets heeft gezegd.

Ik begrijp waarom. Wie iemand leert kennen, wil snel weten of die kinderen wil en hoe hij met geld omgaat, wat hij onder trouw verstaat en, op enig moment, waarom er vijf fietsen in zijn woonkamer staan. Politiek kan tussen zulke vragen terechtkomen, omdat een stem iets kan voorspellen over het leven dat iemand normaal vindt. Het probleem begint bij het woord kan: een waarschijnlijkheid is nuttige informatie en een waardeloze biografie.

In een partijprogramma woont vrijwel niemand volledig (het is een appartement waarvan veel mensen een sleutel hebben en waar bijna niemand staat ingeschreven). Mensen stemmen uit gewoonte of protest, strategisch of vanwege één kwestie die alle andere tijdelijk overstemt. Twee kiezers van dezelfde partij kunnen over abortus botsen, terwijl twee mensen van verschillende partijen thuis dezelfde zorgverdeling vanzelfsprekend vinden. Het logo vat samen en vervormt in één beweging, wat een indrukwekkende prestatie is voor iets wat op een profiel nauwelijks groter is dan een pictogram.

Een datingapp heeft daar geen ideologische samenzwering voor nodig, want een profiel is een dun dossier en de interface leeft van samenvatting: lengte wordt een getal en kinderwens een keuzeveld, roken krijgt een vakje en politiek een label. Wie daartegen protesteert, belandt al snel bij het verlangen naar een app waarop iedere man eerst drieduizend woorden over zijn morele ontwikkeling uploadt. De eenzaamheid zou er grondig van toenemen, maar de bronvermelding zou uitstekend zijn.

Het gordijn

Kijk ik daarna naar het stemhokje, dan valt op hoe vreemd onze twee systemen naast elkaar staan. Bij verkiezingen bouwt de overheid een kleine ruimte om mijn politieke keuze aan andermans blik te onttrekken: in Nederland moet het stemgeheim voorkomen dat mijn stem aan mij wordt gekoppeld, en bij de Belgische federale verkiezingen schrijft de Grondwet voor dat de stemming verplicht en geheim is. Voor mijn politieke voorkeur krijg ik dus officieel een gordijn, van het soort dat verder vooral in paskamers en ziekenhuizen hangt.

Mijn partner mag buiten dat gordijn blijven staan. Hij heeft geen recht op bewijs van het bolletje dat ik inkleur, en die grens beschermt meer dan romantische privacy, want ze beschermt mij ook tegen toezicht in huis. Ver in de geschiedenis hoef ik niet te zoeken om te begrijpen waarom: een echtgenoot hoort niet naast het potlood te controleren of zijn vrouw de gezinslijn volgt. Democratische autonomie heeft soms de afmetingen van een hokje.

Op Hinge beweegt de logica de andere kant op, want nog vóór er een geliefde is, kan politieke informatie meewegen in wie aan mij verschijnt. Het staatsrecht zegt dat mijn stem aan niemand hoeft te worden getoond, terwijl de datingmarkt opmerkt dat politiek wel handig kan zijn bij de voorselectie. Die botsing maakt het verlangen naar openheid verdacht, want intimiteit geeft geen inspectierecht.

Toch houdt het geheim op bij de rand van het papier, want ik kan samenleven met iemand wiens stem gevolgen ondersteunt die rechtstreeks ons huis binnenkomen. Tegen mijn controle beschermt de wet zijn keuze, maar ze verklaart haar niet betekenisloos. Zijn stembiljet hoef ik niet te zien om te willen weten wat hij vindt wanneer een politieke kwestie onze gezamenlijke toekomst raakt.

Daarom wantrouw ik ook de romantiek van het zwijgen. Een man die zijn stem niet noemt, kan zijn democratische privacy bewaken, maar hij kan evengoed voorkomen dat ik vroeg ontdek hoe ver onze opvattingen uiteenlopen over iets wat mij aangaat. Van buiten ziet dat er identiek uit, een man die liever niet zegt waarop hij stemt, en geen app kan aan de stilte zien welk soort stilte het is.

Het stemhokje laat daarmee voelen wat de filter gladstrijkt: politiek heeft een privérecht en openbare gevolgen, en een relatie voegt daar een kamer aan toe waarin twee mensen zelf moeten uitzoeken hoeveel zij van elkaar moeten weten. De wet heeft voor die spanning een gordijn en Hinge een schuifknop. Ik vertrouw geen van beide genoeg om er elke situatie aan over te laten.

De keuken van later

Politiek in een relatie laat zich ook niet reduceren tot een intellectueel verschil dat bij de voordeur zijn schoenen uittrekt. Een geliefde is geen debatpartner die na twee uur zijn glas leegdrinkt en naar huis gaat, want mensen nemen samen een hypotheek of krijgen een kind, en ze verdelen inkomen en slaap, ruimte en zorg. Dan komt een politieke overtuiging uit het hoofd en gaat tussen de pannen staan.

Abortus maakt die beweging bijna brutaal zichtbaar, want voor twee mensen die samen een zwangerschap kunnen meemaken, blijft een morele of juridische opvatting niet veilig op verkiezingsdag liggen. Twee streepjes op een test volstaan om te begrijpen dat één lichaam meteen meer inzet krijgt, en een discussie die in een café filosofisch klinkt, kan de volgende ochtend een beslissing worden waarvoor de koffie onaangeroerd koud wordt.

Voor betaald werk en zorg geldt hetzelfde. Met een man kan ik uitstekend van mening verschillen over een verre begrotingspost en toch samenleven zonder dat iemand er slecht van slaapt, maar het wordt anders wanneer zijn politieke ideeën aansluiten bij een vanzelfsprekende verdeling waarin mijn loopbaan eerder moet wijken. Dan krijgt een abstract woord als gezin ineens een agenda en een afhaaluur, en verschijnt er iemand die op woensdag weer vroeger vertrekt (de woensdagmiddag, dat ongeschreven arbeidsrecht van de moeder).

Migratie kan even theoretisch lijken, totdat één van ons familie heeft die door regels over verblijf wordt geraakt, en lhbti-rechten blijven verkiezingstaal totdat een kind thuiskomt met nieuws waarop wij verschillend reageren. De staat kan verbazend snel onder de keukendeur door (tochtstrips helpen daar niet tegen).

Daarom wil ik politieke selectie niet afdoen als neurotisch symptoom van polarisatie. Soms gebruikt iemand een partijvoorkeur als waarschuwing, omdat een concrete positie later werkelijk in haar leven kan landen. Mijn probleem zit elders: hoeveel vertelt het etiket? Een man die zegt dat hij rechts stemt, heeft nog niet verteld wat hij vindt van mijn werk of van abortus, en een man die links stemt, heeft evenmin contractueel beloofd om 's nachts voor een huilende baby op te staan. (De partijdiscipline reikt gelukkig nog niet tot drie uur.)

Mijn denkbeeldige beslisboom begint daar te protesteren. Gaat het verschil over een onderwerp dat nooit onze voordeur bereikt, dan kost pluralisme in de relatie betrekkelijk weinig, maar bepaalt het wat er met een zwangerschap gebeurt of wie in ons gezin rechten heeft, dan wordt ruimdenkendheid een stuk duurder. De app noemt het allemaal politiek, terwijl mijn lichaam het onderscheid later aanzienlijk nauwkeuriger zou administreren.

Een slechter mens

Datzelfde verkorten duikt op in een Amerikaans experiment uit 2026, waarin 1.097 jonge volwassenen fictieve datingprofielen beoordeelden. Sommige profielen kregen een partijlabel, Democrat of Republican, en bij de overige ontbrak politieke informatie. Opvallend is vooral de asymmetrie: de afwijzing van een tegenpartij bleek sterker dan de bonus voor iemand van de eigen partij, alsof de boete voor het verkeerde lidmaatschap hoger ligt dan de korting voor het juiste.

Toen de onderzoekers vroegen waar die afkeer vandaan kwam, schoof het profiel verder het lichaam van de onbekende in. Respondenten verwachtten minder overeenkomst met de politieke tegenstander en minder goedkeuring uit hun omgeving, en ze beoordeelden ook diens karakter ongunstiger, al bleek ervaren verschil het zwaarste mechanisme. Het label verricht ondertussen werk waarvoor een slechte eerste date normaal een volledige avond en minstens één rekening nodig heeft.

Ook hier vraagt de vertaling voorzichtigheid. In de Verenigde Staten organiseren twee grote partijen sociale identiteit veel directer dan in het Nederlandse of Belgische partijenlandschap, en het experiment onderzocht Amerikanen van twintig tot drieëndertig jaar, zodat de effectgroottes zich niet over onze datingmarkt laten gieten alsof Amerikanen Nederlanders met luidere vlaggen zijn. Herkenbaar is wel de mentale handeling: politiek wordt een aanwijzing voor niet-politieke eigenschappen.

Verontrustend is dat niet altijd. Wanneer iemand een recht wil beperken dat mijn leven rechtstreeks raakt, mag ik daaruit iets afleiden voor de nabijheid die ik hem gun. Lastiger wordt het zodra het hele partijpakket een karaktertest wordt en er uit één stem alvast empathie en betrouwbaarheid worden gelezen, toekomstige taakverdeling en omgang met verantwoordelijkheid. De politieke categorie heeft dan ineens röntgenogen gekregen.

Wat het verleidelijk maakt, is dat de morele taal zo goed past. Zelden luidt de zin dan dat ik geen man van partij X wil, wel dat ik geen man wil die zo over vrouwen denkt, of zo over mensen met een migratieachtergrond. Soms is dat exact wat zijn positie betekent, en soms is er een pakket geopend dat hij zelf nooit heeft besteld. Het verschil laat zich slecht in een filter vangen, want beide beginnen met hetzelfde vinkje.

De plek naast haar

Bij jonge mannen en vrouwen wordt die verwarring nog interessanter zodra politiek over de verdeling tussen hen gaat. Een EU-brede studie uit 2025, met gegevens van meer dan 68.000 respondenten uit alle 27 lidstaten, legde twee hypothetische maatregelen voor: genderquota op kandidatenlijsten en hervormingen tegen stereotiepe genderpatronen in het onderwijs. Beide voorstellen raken hetzelfde brede ideaal, maar ze leggen hun hand op een andere plek.

Jonge mannen stonden gemiddeld negatiever tegenover de quota dan jonge vrouwen, terwijl het verschil bij de onderwijshervormingen kleiner was. Vooral jongere mannen met minder inkomen of opleiding reageerden minder positief op de quota, en het patroon was sterker waar jonge vrouwen mannen duidelijk voorbijgingen in onderwijsniveau, wat de auteurs zien als steun voor hun vermoeden dat directe concurrentie meespeelt. Daar hoeft geen diagnose van de jonge man uit te volgen.

Dat is minder bevredigend dan het populaire verhaal waarin het internet mannen achteruit heeft gehypnotiseerd, omdat het vereist dat de blik op het specifieke voorstel blijft. Het ene voorstel herschikt onmiddellijk wie plaats krijgt op kandidatenlijsten, terwijl een onderwijsmaatregel zulke posities niet van de ene dag op de andere verandert. Dezelfde respondent kan dus anders antwoorden, zonder dat één reactie zijn volledige morele interieur fotografeert.

Voor de relatievraag is die beperking interessant. Politieke verschillen tussen mannen en vrouwen kunnen raken aan werk of inkomen, aan zorg en status, maar een afwijzing van quota vertelt nog niet hoe een man reageert wanneer zijn partner meer verdient, of hij de opvang haalt wanneer haar vergadering uitloopt. Wat er ligt, is informatie over één beleidsvoorkeur in een situatie waarin hij mogelijk concurrentie ervaart. De filter levert een label en laat de rest beleefd buiten beeld, zoals een makelaar de spoorlijn achter de tuin.

Hier wordt ook zichtbaar waarom zulke labels zo efficiënt worden. Een sigaret voorspelt rook, en de relatie tussen oorzaak en woonkamer is aangenaam overzichtelijk. Politiek produceert waarschijnlijkheden, die veel minder zeker zijn en toch veel verleidelijker, omdat er een toekomst mee te tekenen valt zonder die eerst te hoeven meemaken. Op een datingapp is onzekerheid een kostenpost, terwijl een mens helaas een slechte spreadsheet blijft.

De tweede tandenborstel

Ik zou de gelijkgestemde relatie tekortdoen als ik haar alleen als maatschappelijk probleem behandelde, want politieke overeenkomst kan eenvoudig rust geven. Amerikaans onderzoek dat elf datasets combineerde, met meer dan vierduizend mensen, waaronder ruim vijfhonderd koppels, vond relaties die politiek sterk gelijkend waren, waarbij een grotere ervaren politieke afstand bescheiden samenhing met een lagere relatiekwaliteit. Daar hoeft niets verdachts in te zitten. Sommige ruzies zijn prettiger wanneer je ze nooit hoeft te voeren.

Een crossculturele studie uit 2026 maakt dat verband breder, al blijft ook daar voorzichtigheid nodig. Bij 41.606 mensen met een partner, uit 74 landen, hing ervaren verschil bij waardengebonden kenmerken zoals politieke oriëntatie samen met een lagere relatiekwaliteit. Dat maakt er nog geen romantische natuurwet van, maar een verschil lost blijkbaar niet op doordat twee tandenborstels uiteindelijk in dezelfde beker staan.

Dan draait de vraag om. Hoe sterker er op politieke gelijkenis wordt geselecteerd, hoe minder afwijking een privéleven nog binnenkomt. Het Duitse koppelonderzoek laat zien dat directe politieke matching bestaat, en de datingexperimenten laten zien dat een partijlabel vóór een ontmoeting al kan wegen, zodat Hinge alleen de laatste centimeters hoeft te automatiseren: de politieke ander verschijnt niet eens meer op mijn scherm.

Voor een democratie is dat interessanter dan voor een datingadviesrubriek. Een politieke tegenstander blijft makkelijker een categorie wanneer hij nooit degene is die naast mij boodschappen inpakt of de kat naar de dierenarts brengt, want nabijheid produceert hinderlijke extra informatie. De man met de verkeerde stem kan ook degene blijken die zonder morren om drie uur 's nachts paracetamol haalt, en dan moet de karikatuur op zijn minst de voordeur delen met de feiten.

Ik maak daar geen pleidooi van voor politiek gemengde bedden. De democratie mag veel van mij vragen, maar ze krijgt geen stageplaats onder mijn dekbed om pluralisme te oefenen, en niemand hoeft een partner te kiezen als maatschappelijk uitwisselingsproject (met gezamenlijke Netflixrekening en periodieke evaluatie). Die behulpzame man met de paracetamol kan nog steeds een politieke positie hebben die voor mij onaanvaardbaar is, want huiselijkheid neutraliseert geen beginsel.

Omgekeerd verdient ook een grens geen automatische promotie tot veiligheidsinstrument. Wie vooraf besluit dat een partijlabel genoeg vertelt over iemands karakter en zijn ideeën over gezin, bouwt het bewijs in de selectie: de mensen die de voorspelling tegenspreken, komen nooit langs, waarna hun afwezigheid de voorspelling steeds aannemelijker maakt. De filter produceert dan een keurige wereld waarin de gebruiker opvallend vaak gelijk krijgt, en dat is een service waarvoor mensen graag betalen.

Aan of uit

Uiteindelijk kom ik weer uit bij dat grijze schuifje, en bij de vermelding van Hinge dat datingvoorkeuren privé blijven. De man die ik wegfilter, krijgt geen afwijzing of argument, geen verklaring en zelfs geen vermoeden dat hij ooit kandidaat was (zoals een sollicitant die nooit hoort dat er een vacature was). Ik hoef hem niet te overtuigen en hij hoeft mij niet lastig te vallen met een uitzondering, want de software voert mijn grens uit zonder dat er een gesprek ontstaat waarin die grens minder netjes zou kunnen blijken.

Daarin verschilt de app van de wereld waarvoor ik politiek nodig heb. Een democratie moet beslissen wat mensen met botsende opvattingen samen gaan doen, terwijl de datingapp alleen hoeft te bepalen wie ik te zien krijg. Ze vraagt niet waarom abortus voor mij iets anders betekent dan een belastingtarief, of waarom de ene partijvoorkeur een grens is en de andere irritatie.

Een keurige beslisboom laat zich hier niet tekenen. Het verschil kan weinig zeggen en toch iets voorspellen, en een partijlabel kan tijd besparen maar ook een persoon te vroeg sluiten. Politieke gelijkenis kan rust geven, terwijl mijn wereld buiten die relatie ondertussen beter gesorteerd raakt. Zodra ik één van die zinnen als oplossing gebruik, duwt de volgende hem weer van zijn stoel.

Op de help-pagina blijft het systeem aanzienlijk kalmer dan ik, met naast Spelbreker het schuifje, klaar om aan of uit te gaan. Zet ik het aan, dan zie ik alleen profielen die aan mijn voorkeur voldoen. Voor de optie laat hem eerst één zin zeggen is nergens plaats gemaakt.