Ik kreeg laatst een gratis sample bij de drogist. Een crèmetje. In zo'n minuscuul potje waar misschien drie keer smeren in zit. "Gratis bij aankoop," zei het meisje achter de kassa. Alsof ze me een plezier deed.
Ik nam het aan, want ik ben niet goed in nee zeggen tegen gratis dingen, en thuis dacht ik: waarom geef ik dit eigenlijk een plek in mijn badkamerkastje? Ik heb al crème. Ik had geen nieuwe nodig. Maar het was gratis, dus nu heb ik het.
Dit is de economie van gratis. Je krijgt iets zonder te betalen, maar je betaalt wel degelijk. Je betaalt met aandacht, met ruimte, met de impliciete verplichting om het te gebruiken. En als je het hebt gebruikt en het bevalt, dan koop je misschien de grote versie. Dat is het punt.
Vrouwen krijgen veel gratis. Samples. Proefverpakkingen. Drankjes in de kroeg (althans, vroeger, toen ik nog naar de kroeg ging, wat nu zo lang geleden is dat het bijna mythisch aanvoelt). We worden getrakteerd. We krijgen dingetjes. Het voelt als een voordeel, maar het is een transactie. Iets gratis aannemen is een schuld aangaan. Een drankje accepteren is een gesprek accepteren. Een sample accepteren is een relatie aangaan met een merk.
Mannen krijgen minder gratis. Maar mannen hebben ook minder het gevoel dat ze iets terug moeten doen.
Dit is misschien vergezocht, maar ik moet er ook aan denken bij "vriendinnenkorting." Je kent iemand, ze geeft je korting, en vervolgens voel je je verplicht om vaker langs te komen, om haar aan te bevelen, om terug te geven. De korting is nooit echt korting. De korting is een investering in de relatie.
Milla snapt dit al, intuïtief. Als een vriendin haar iets geeft (een haarspeldje, een pen, de helft van een Mars) dan voelt ze de verplichting om iets terug te geven. Niet meteen, maar ooit. De balans moet hersteld worden.
Ik weet niet of dit specifiek vrouwelijk is. Misschien is dit gewoon menselijk, de onzichtbare boekhouding van sociale relaties.
Maar ik denk wel dat vrouwen er gevoeliger voor zijn. We zijn getraind om te geven. En wie getraind is om te geven, voelt ook sterker de druk om terug te geven.
Dus dat gratis crèmetje staat nu in mijn kast.
Als een hele kleine schuld.